Muzeum Kresów i Ziemi Ostrowskiej

W Ostrowi Mazowieckiej, w odrestaurowanym niemieckim spichlerzu z 1941 roku, mieści się prywatne muzeum, które gromadzi jedną z najbogatszych kolekcji pamiątek związanych z Kresami Wschodnimi i historią wojskową Mazowsza. Muzeum Kresów i Ziemi Ostrowskiej to efekt pasji małżeństwa Banaszków, którzy od 2013 roku tworzą miejsce, gdzie historia regionu i utraconych ziem wschodnich ożywa poprzez tysiące eksponatów. To nie jest typowa miejska placówka z pustymi salami i kilkoma gablotami – tu każdy metr ekspozycji opowiada konkretną historię.

Historia miejsca – od spichlerza wojennego do muzeum

Sam budynek ma swoją historię. Niemcy wznieśli go w 1941 roku jako magazyn zaopatrujący wojska na froncie wschodnim. Masywna konstrukcja przetrwała wojnę i lata powojenne, by w 2013 roku zyskać nowe życie. Marzena i Zbigniew Banaszkowie zainwestowali własne środki w odrestaurowanie spichlerza i stworzenie muzeum od podstaw.

Placówka początkowo nosiła nazwę Muzeum Garnizonu i Ziemi Ostrowskiej. Zmiana na obecną nastąpiła po kilku wizytach właścicieli na Białorusi – chcieli podkreślić związek zbiorów z Kresami Wschodnimi i losami Polaków z tamtych terenów. Dziś muzeum jest wpisane na listę Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, co potwierdza wartość zgromadzonych kolekcji.

W 2016 roku muzeum zajęło trzecie miejsce w konkursie „Mazowieckie Zdarzenia Muzealne – Wierzba” za wystawę poświęconą Szkole Podchorążych Piechoty w Komorowie. Zbigniew Banaszek otrzymał także nominację do nagrody „Strażnik Pamięci” w kategorii Mecenas.

Co zobaczysz w muzeum – ekspozycja na czterech salach

Ekspozycja rozciąga się na czterech dużych salach rozmieszczonych na dwóch kondygnacjach. Na parterze pierwsza sala to przestrzeń poświęcona Kresom Wschodnim. Każde z kresowych miast ma tu swoją gablotkę z pamiątkami – to rzadkość w polskich muzeach. Można zobaczyć przedmioty codziennego użytku, dokumenty, fotografie i pamiątki rodzinne przywiezione przez przesiedleńców.

Druga sala parteru skupia się na militariach i historii Szkoły Podchorążych Piechoty, która działała w pobliskim Komorowie. To właśnie ta część ekspozycji przyciąga największą uwagę zwiedzających. Mundury, broń, odznaczenia, dokumenty szkoleniowe – wszystko starannie opisane i ułożone chronologicznie.

Muzeum dysponuje 49 manekinami w autentycznych historycznych mundurach oraz 86 gablotami wypełnionymi eksponatami. W zbiorach znajdują się pamiątki związane z powstańcami styczniowymi, armią carską, Wojskiem Polskim II Rzeczypospolitej, oddziałami Armii Krajowej i późniejszym Ludowym Wojskiem Polskim. Nie brakuje też materiałów dotyczących obrony Grodna w 1939 roku i postaci rotmistrza Witolda Pileckiego, który był związany z tym regionem.

Napoleon Orda i 300 obrazów w podziemiach

W najniższej części budynku czeka niespodzianka – wystawa 300 reprodukcji prac Napoleona Ordy. Ten znany rysownik, szkicownik i przyjaciel Chopina uwiecznił na swoich pracach najpiękniejsze dworki i rezydencje dawnej Rzeczypospolitej. To jedyna w regionie tak obszerna kolekcja dzieł tego artysty zgromadzona w jednym miejscu.

Wystawę otwierał śp. ksiądz Tadeusz Isakowicz-Zaleski, przyjaciel muzeum i gorący promotor jego działalności. Spacer wśród tych prac to podróż po utraconych krajobrazach – wiele z uwiecznionych miejsc już nie istnieje lub zostało zniszczonych podczas wojen.

Dla kogo jest to muzeum

Przede wszystkim dla miłośników historii wojskowej i osób zainteresowanych dziejami Kresów Wschodnich. Ale nie tylko. Muzeum chętnie przyjmuje grupy szkolne – dwie sale na piętrze służą wystawom planszowym, spotkaniom i prelekcjom. Organizowane są tu tematyczne lekcje historii, które w ciekawy sposób przybliżają młodzieży wydarzenia z przeszłości.

Rodziny z dziećmi też znajdą tu coś dla siebie, choć najmłodsi mogą się znudzić – ekspozycja wymaga skupienia i chęci czytania opisów. Warto przyjść z dzieckiem w wieku szkolnym, które już rozumie kontekst historyczny. Osoby z rodzinami kresowymi przeżyją tu szczególne chwile – niejedna wizyta kończy się wzruszeniem przy gablotkach z pamiątkami z rodzinnych stron.

Muzeum posiada około 2000 obrazów w swoich zbiorach, co czyni je jedną z bogatszych prywatnych kolekcji na Mazowszu.

Praktyczne informacje – ceny, godziny, dojazd

Muzeum jest czynne codziennie w godzinach 10:00-18:00. Wstęp jest płatny, szczegółowe informacje o cenach biletów najlepiej sprawdzić na stronie internetowej muzeum lub pod numerem telefonu 601-610-344. Placówka działa przez cały rok, więc można ją odwiedzić niezależnie od pory.

Znajduje się przy ulicy Lubiejewskiej 158 w Ostrowi Mazowieckiej. Budynek mieści się w kompleksie Hotelu 17, co ułatwia odnalezienie miejsca. Dojazd samochodem nie sprawia problemów – dostępne są miejsca parkingowe. Z Warszawy to około 100 kilometrów, niecałe półtorej godziny jazdy drogą krajową nr 61 w kierunku Łomży.

Komunikacja publiczna też jest opcją – do Ostrowi Mazowieckiej kursują autobusy i pociągi z Warszawy. Z dworca autobusowego lub kolejowego do muzeum można dojść pieszo w około 20 minut lub wziąć taksówkę.

Ile czasu przeznaczyć na zwiedzanie

Żeby spokojnie obejrzeć wszystkie sale i przeczytać opisy przy eksponatach, warto zarezerwować minimum dwie godziny. Pasjonaci historii mogą spędzić tu nawet pół dnia, zwłaszcza jeśli skorzystają z możliwości rozmowy z właścicielami – pan Zbigniew Banaszek to prawdziwa encyklopedia wiedzy o zbiorach i chętnie opowiada historie związane z poszczególnymi eksponatami.

Pracownicy muzeum to pasjonaci, którzy podchodzą do swojej pracy z zaangażowaniem. Nie jest to miejsce, gdzie obsługa siedzi znudzona przy kasie – tutaj można liczyć na merytoryczną rozmowę i dodatkowe informacje wykraczające poza to, co widać w gablotach.

Warto połączyć wizytę w muzeum z eksploracją samego Ostrowa Mazowieckiego. Miasto ma swoją historię i kilka innych ciekawych punktów, choć to właśnie muzeum jest największą atrakcją dla osób zainteresowanych przeszłością regionu.

Część zbiorów muzeum pochodzi z kolekcji Andrzeja Mierzwińskiego, lokalnego krajoznawcy i pasjonata historii, który przez lata gromadził pamiątki związane z regionem.

Dlaczego warto tu zajrzeć

To jedno z niewielu prywatnych muzeów w Polsce, które może konkurować zakresem zbiorów z dużymi instytucjami państwowymi. Pasja właścicieli przekłada się na jakość ekspozycji – każdy eksponat ma swoją historię, każda gablota jest przemyślana. Nie ma tu przypadkowych przedmiotów wystawionych tylko po to, żeby wypełnić przestrzeń.

Dla osób z korzeniami kresowymi to miejsce szczególne. W wielu polskich muzeach temat Kresów jest marginalny, tutaj stanowi rdzeń ekspozycji. Możliwość zobaczenia pamiątek z konkretnych miast i regionów, które rodziny musiały opuścić po wojnie, ma wymiar nie tylko edukacyjny, ale i emocjonalny.

Historia wojskowa regionu też jest przedstawiona kompleksowo – od XIX wieku przez obie wojny światowe po czasy powojenne. Szkoła Podchorążych Piechoty w Komorowie to temat, który w innych miejscach jest niemal nieobecny, a miała ogromne znaczenie dla polskiego wojska międzywojennego.

Muzeum Kresów i Ziemi Ostrowskiej to dowód na to, że prywatna inicjatywa i pasja mogą stworzyć coś naprawdę wartościowego. Bez dotacji, bez wielkiego rozgłosu, ale za to z sercem i zaangażowaniem.