Muzeum Dom Rodziny Pileckich

Muzeum Dom Rodziny Pileckich w Ostrowi Mazowieckiej to jedno z tych miejsc, gdzie historia przestaje być tylko datami z podręcznika. Otwarte w listopadzie 2022 roku muzeum mieści się w autentycznym domu rodzinnym Marii Pileckiej z domu Ostrowskiej – żony rotmistrza Witolda Pileckiego. To tutaj Maria wraz z dziećmi przeżyła lata okupacji, czekając na męża, który dobrowolnie trafił do Auschwitz. Miejsce to pokazuje Pileckiego nie tylko jako legendarnego ochotnika, ale przede wszystkim jako człowieka – męża, ojca, ziemianina.

Dom przy ulicy Warszawskiej 4 należał do rodziny Ostrowskich, teściów Witolda Pileckiego. Maria mieszkała w nim od 1941 do 1949 roku, a dzisiaj odrestaurowany budynek stał się pierwszą w Polsce placówką muzealną w pełni poświęconą rodzinie Pileckich.

Historia domu i jego mieszkańców

Nie każdy wie, że Ostrów Mazowiecka to jedyne miejsce w dzisiejszych granicach Polski tak silnie związane z rodziną Pileckich. Najważniejsze miejsca z młodości rotmistrza znajdują się obecnie poza Polską – w Rosji, na Białorusi i Litwie. Dlatego właśnie dom teściów Pileckiego stał się idealną lokalizacją dla muzeum upamiętniającego tę niezwykłą rodzinę.

Maria Ostrowska wyszła za Witolda Pileckiego w miejscowym kościele. Przed wojną Ostrów była prężnie rozwijającym się wielokulturowym miastem z ośrodkiem szkolenia polskich żołnierzy – Szkołą Podchorążych Piechoty w Komorowie. Po wybuchu wojny miasto znalazło się na granicy Generalnego Gubernatorstwa i Związku Sowieckiego, a jego mieszkańcy doświadczyli brutalności okupacji. W listopadzie 1939 roku doszło tu do niemieckich zbrodni na ludności żydowskiej.

Muzeum powstało dzięki współpracy trzech podmiotów: miasta Ostrów Mazowiecka, funduszy europejskich oraz Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Przed jego utworzeniem miasto nie posiadało żadnej instytucji kulturalnej zajmującej się wprost dziedzictwem lokalnym.

Co zobaczysz w muzeum – wystawa stała

Zwiedzanie muzeum to niemal filmowe doświadczenie. Architekci z pracowni BDR i Koza Nostra Studio zaprojektowali wystawę tak, by każde pomieszczenie stanowiło osobną scenę z życia rodziny Pileckich. Historia nie jest tu opowiedziana linearnie – to raczej mozaika wspomnień i wydarzeń.

Wystawa podzielona jest na trzy główne sale tematyczne. Sala Witolda prezentuje rotmistrza jako harcerza, ziemianina, żołnierza i uczestnika najtragiczniejszych wydarzeń XX wieku. Sala Marii to opowieść o kobiecie, która przez lata wojny samotnie wychowywała dwójkę dzieci, nie wiedząc, czy mąż żyje. Sala Świadków Historii pokazuje szerszy kontekst – losy Ziemi Ostrowskiej i północno-wschodniego Mazowsza podczas okupacji.

Układ przestrzenny muzeum ma głęboką symbolikę. Na parterze i w ogrodzie zobaczysz scenki z codziennego, radosnego życia rodzinnego – przedwojenne fotografie, pamiątki, przedmioty codziennego użytku. W piwnicach i na strychu atmosfera zmienia się diametralnie. To tutaj przedstawiono traumatyczne wydarzenia wojny: dobrowolne uwięzienie Witolda w Auschwitz, jego ucieczkę z obozu, a później powojenny proces pokazowy i wyrok śmierci wydany przez komunistyczny sąd.

Sala poświęcona Auschwitz to jedno z najbardziej przejmujących doświadczeń w całym muzeum. Historia śledztwa, rozprawy i wykonania wyroku śmierci została przedstawiona w filmowej, fabularnej formie, która może stać się dla zwiedzających wręcz immersyjnym przeżyciem.

Nowoczesna forma przekazu

Muzeum Dom Rodziny Pileckich to placówka nowoczesna, multimedialna, ale nie przesadzona w formie. Zwiedzający ma możliwość wyboru formy przekazu – można skupić się na czytaniu, oglądać materiały filmowe lub słuchać nagrań. Te różne formy wzajemnie się uzupełniają, nie przytłaczają.

W zbiorach muzeum znajdują się cenne pamiątki rodzinne, w tym te powierzone przez członków rodziny Pileckich. Na otwarciu muzeum obecny był syn rotmistrza – Andrzej Pilecki, oraz siostrzeniec Marii – Andrzej Marek Ostrowski. Ich obecność podkreśliła autentyczność i osobisty charakter tego miejsca.

Wystawa to portret podwójny. W dolnych salach głównym bohaterem jest Witold, a Maria gra niemal drugoplanową rolę. W historycznym domu rodzinnym Marii akcenty są rozłożone odwrotnie – to ona staje się główną postacią opowieści.

Ogród muzealny i wystawa plenerowa

Zwiedzanie nie kończy się wewnątrz budynku. Ogród muzealny został zaprojektowany na wzór przedwojennego ogrodu państwa Ostrowskich i stanowi integralną część ekspozycji. To przestrzeń do refleksji, ale także miejsce wystaw plenerowych związanych z historią regionu.

Przed bramą muzeum znajduje się przestronny parking, a tuż przy wejściu tablica informacyjna. Nowa część budynku wykonana w formie przeszklonej altany łączy się harmonijnie z zabytkowym domem rodzinnym Marii.

Dla kogo jest to muzeum

To miejsce dla każdego, kto interesuje się historią Polski XX wieku, ale nie tylko. Rodziny z dziećmi w wieku szkolnym znajdą tu wartościową lekcję historii podaną w przystępnej formie. Muzeum oferuje warsztaty edukacyjne dla grup szkolnych – dla klas I-VI SP trwają 2 godziny, dla starszych uczniów 2,5 godziny.

Miłośnicy historii docenią połączenie wątków lokalnych z wielką historią. Muzeum dokumentuje nie tylko życie Pileckich, ale także dzieje regionu: funkcjonowanie polskiego podziemia, losy ludności żydowskiej, pomoc udzielaną jej przez miejscową ludność oraz zagładę w pobliskiej Treblince. Pokazana jest też tradycja Szkoły Podchorążych Piechoty w Komorowie, która miała ogromny wpływ na życie kulturalne miasta.

Warto przeznaczyć na wizytę minimum dwie godziny. Niektórzy zwiedzający spędzają tu nawet dłużej, zagłębiając się w materiały multimedialne i czytając wspomnienia.

Muzeum Dom Rodziny Pileckich – informacje praktyczne

Muzeum znajduje się przy ulicy Warszawskiej 4 w Ostrowi Mazowieckiej, dokładnie w połowie drogi między Warszawą a Białymstokiem, w pobliżu trasy S8. To wygodna lokalizacja dla osób podróżujących przez Mazowsze.

Godziny otwarcia (obowiązują od 1 stycznia 2025 roku):

• Środa–piątek: 9:00–18:00
• Sobota, niedziela, święta: 10:00–17:00
• Poniedziałek, wtorek: muzeum nieczynne
• Grupy szkolne (z warsztatami): środa–piątek, 8:00–17:00

Ceny biletów:

• Bilet normalny: 18 zł
• Bilet ulgowy: 10 zł
• Dzieci do lat 7: bezpłatnie
• Uczniowie i studenci w wieku 8–26 lat (program „Muzeum za 1 zł”): 1 zł
• Posiadacze Karty Dużej Rodziny: 25% zniżki na bilet normalny

Kontakt: telefon 29 648 10 15, e-mail: [email protected]

Muzeum organizuje corocznie „Święto Rotmistrza Pileckiego w Ostrowi Mazowieckiej”, w ramach którego odbywają się Msza Święta w intencji rodzin Pileckich i Ostrowskich, Parada Rotmistrza oraz Piknik Historyczny.

Muzeum prowadzi także bogatą działalność kulturalną, edukacyjną oraz wydawniczą. Oprócz wystawy stałej organizowane są tu wystawy czasowe związane z tematyką główną placówki. To nie tylko miejsce pamięci, ale żywy ośrodek kultury dla mieszkańców Ostrowi Mazowieckiej i okolic.

Dla osób zainteresowanych historią regionu warto połączyć wizytę w muzeum ze zwiedzaniem innych miejsc w Ostrowi – w mieście trwa rewitalizacja Starej Elektrowni, która również ma stać się przestrzenią kulturalną. Ostrów Mazowiecka dzięki otwarciu muzeum zyskała rozpoznawalną markę i stała się ciekawym punktem na turystycznej mapie Mazowsza.